Kartografia – od kartki papieru do Googla

W najprostszym ujęciu kartografia to nauka zajmująca się mapami – ich tworzeniem, analizą, reprodukcją, historią. Wiele osób, które słyszy to pojęcie od razu kojarzy je z narysowanym na kartce papieru obrazem jakiejś przestrzeni. Rzadko komu kojarzy się z dostępnymi obecnie mapami cyfrowymi, takimi jak wspomniany w tytule Google. A prawda jest taka, że mapa to początek i koniec cyfrowych obrazów przestrzennych.

Pierwsze obrazy kartograficzne powstały już w starożytności. Za pierwszego człowieka, który popełnił mapę uważa się Anaksymandra z Miletu, żyjącego na przełomie VII i VI wieku przed naszą erą. Obrazy przestrzenne powstawały wtedy na potrzeby ekspansji takich cywilizacji jak Grecy, Rzymianie, Egipcjanie czy Chińczycy. Od tamtych czasów praktycznie do XVI wieku mapy były traktowane jako przedstawienie zdobytej wiedzy na temat ukształtowania świata.

Drugi etap rozwoju kartografii przypadł na XVII i XVIII wiek. Mapy stały się bardziej wiarygodne dzięki pomiarom polowym i astronomicznym. W następstwie tego procesu na przełomie XVIII i XIX wieku zaczęły powstawać mapy tematyczne. Rozszerzyły się badania naukowe, na mapach zaczęto przedstawiać zjawiska i zależności między nimi. Jednym z topowych osiągnięć polskiej kartografii tego okresu jest tzw. Mapa kwatermistrzostwa wydana w 1843 roku. Została stworzona przez komórkę specjalnie do tego powołaną w ramach Wojska Polskiego.

Rozwój pojmowania map, jako przestrzenny obraz poszczególnych zjawisk, zaowocował wyodrębnieniem się kartografii, jako osobnej nauki na początku XX wieku. W latach 50. i 60. badania kartografów skupiły się przede wszystkim na mapach tematycznych. Nie były to już tylko odwzorowania „faktów”, ale także idei, hipotez oraz wyników analiz. Od tamtej pory kartografia zaczęła się rozwijać według dwóch zasadniczych koncepcji – komunikacyjnej i poznawczej.

Ewolucja kartografii oraz rozwój informatyczny jaki przyniósł XX wiek przyczyniły się do powstania w latach 80. tak zwanego systemu informacji geograficznej (GIS). Nie wyeliminował on bynajmniej kartografii, ale pozwolił na rozszerzenie zakresu jej wykorzystania. Z jednej strony tradycyjne mapy stanowią bogate źródło danych, które cyfrowe systemy wykorzystują. Na ich podstawie tworzą nowe obrazy przestrzenne, przedstawiają zjawiska i przeprowadzają analizy. Z drugiej strony ich wynik to mapa. Poza tym to zasady tworzenia map, opracowywane przez wieki, zaowocowały jakością przedstawianych cyfrowo informacji przestrzennych.

Nie da się ukryć, że w dzisiejszych czasach korzystanie z map dostępnych w internecie jest wygodniejsze od noszenia przy sobie arkuszy papierowych. Tym bardziej, że wystarczy kilka kliknięć, żeby przenieść się z własnej miejscowości w dalekie zakątki świata. Niemniej jednak tak zwane „podróże palcem po mapie” mają swój urok. Korzystajmy z nowego, ale nie zapominajmy o starym – bez wieków tradycji cywilizacja nie byłaby w tym miejscu, w którym się znajduje.